Ο δημοσιογραφικός λόγος είναι συχνά γεμάτος κλισέ και στερεότυπα. Κλισέ όπως «στην απόχη της εφορίας…» ή «στο σκαμνί της Δικαιοσύνης…» ή «αμετανόητος ο δράστης». Και στερεότυπα όπως «Αλβανός κακοποιός», «θηλυκό μυαλό», «αντρική δουλειά» κ.λπ.

Με στόχο να αμβλύνει τις προκαταλήψεις και τον κοινωνικό αποκλεισμό που προκαλούν οι στερεοτυπικές αντιλήψεις για τις γυναίκες πολιτικούς, με την ευκαιρία και των ευρωεκλογών, η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων εξέδωσε έναν δεκάλογο με τα «πρέπει» και τα «απαγορεύεται» για τους δημοσιογράφους, τον οποίο παρουσιάζει η ΑΥΓΗ της Κυριακής (19/5/2024) στην εκτενή εκδοχή του. Στην πραγματικότητα είναι ένας οδηγός για τους δημοσιογράφους που φτιάχνουν τις ειδήσεις και συγχρόνως μια κριτική ματιά πάνω στα στερεότυπα για όσους τις καταναλώνουν.

Τι να κάνετε

1. Πηγές: Επιδιώξτε την ισορροπία των φύλων στο ρεπορτάζ. Βεβαιωθείτε ότι οι γυναίκες που περιλαμβάνονται στην ιστορία σας δεν είναι απλώς θεατές, αλλά έχουν ενεργό ρόλο.

Οι γυναίκες αποτελούν το 24% των ατόμων που εμφανίζονται στις ειδήσεις. Συχνότερα ως μάρτυρες μιας προσωπικής εμπειρίας (42%) και σπανιότερα ως άτομα που λαμβάνουν αποφάσεις, μιλούν ως ειδικές (24%) ή είναι πολιτικοί (18%). Παγκοσμίως οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 25,6% των βουλευτών που εκλέγονται στα Κοινοβούλια και στην Ευρώπη το 30,4%.

2. Εικόνες: Αναλογία προσώπου και σώματος στο καδράρισμα: Η προβολή μεγαλύτερου μέρους του σώματος μιας γυναίκας μπορεί να ενισχύσει τα στερεότυπα των γυναικών ως αντικείμενα ή σεξουαλικά αντικείμενα, ενώ η εστίαση στο πρόσωπο (πιο συνηθισμένη για τους άνδρες) μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη αντίληψη της αρμοδιότητας, της εξουσίας, της αξιοπιστίας και της κυριαρχίας. Οι εικόνες μπορούν είτε να ενισχύσουν είτε να αμφισβητήσουν τα στερεότυπα του φύλου.

3. Γλώσσα: Στις γλώσσες όπου τα ουσιαστικά έχουν γένος χρησιμοποιήστε τον τύπο του θηλυκού όταν πρόκειται για γυναίκα (για παράδειγμα, στα ελληνικά: βουλευτής-βουλεύτρια). Τους πολιτικούς που αυτοπροσδιορίζονται ως τρανς ρωτήστε τους πώς θα ήθελαν να τους απευθύνονται.

Η γλώσσα εμπεριέχει στερεότυπα φύλου. Η χρήση γλώσσας που είναι ευαίσθητη στο φύλο μπορεί να αλλάξει την οπτική γωνία ενός ρεπορτάζ περιλαμβάνοντας πληροφορίες που αναφέρονται σε άνδρες, γυναίκες και μη δυαδικά άτομα (non binary), ενώ καλλιεργεί μια κουλτούρα σεβασμού και συμπερίληψης.

4. Επιζώσες: Αν το ρεπορτάζ επικεντρώνεται στη βία κατά γυναικών, παρουσιάστε τις γυναίκες ως επιζώσες/survivors ή ως γυναίκες που ξεπέρασαν τη βία και όχι ως θύματα. Μην δικαιολογείτε τη συμπεριφορά των επιτιθέμενων, μην αναφέρεστε λεπτομερώς στις αιτιάσεις τους. Πάντα να αποφεύγετε να θυματοποιείτε τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν βία.

Ο όρος «θύμα» περιγράφει ένα άτομο που έχει τραυματιστεί ή σκοτωθεί ως αποτέλεσμα εγκλήματος ή ατυχήματος. «Επιζών» όμως είναι κάποιος που έχει περάσει από τη διαδικασία ανάρρωσης μετά τη βία. Τα ΜΜΕ δεν πρέπει να απεικονίζουν τη βία στις γυναίκες σαν «φυσιολογική» και να κατακρίνουν τις ίδιες για τη βία που υπέστησαν.

5. Αναστρεψιμότητα: Εφαρμόστε τον κανόνα της αναστρεψιμότητας. Αλλάξτε το θέμα της είδησης από γυναίκα σε άνδρα. Η ιστορία εξακολουθεί να λειτουργεί; Αν δεν θα κάνατε μια ερώτηση σε έναν άνδρα πολιτικό, μην την κάνετε ούτε σε μια γυναίκα. Αν δεν θα λέγατε κάτι για έναν άνδρα υποψήφιο, μην χρησιμοποιείτε αυτές τις εκφράσεις για μια γυναίκα υποψήφια.

6. Διατομικότητα: Διασφαλίστε την ποικιλία στις γυναίκες που παρουσιάζετε, αποφύγετε να καλείτε γυναίκες με παρόμοιο υπόβαθρο ή προφίλ. Συμπεριλάβετε γυναίκες από διάφορες θρησκείες, σεξουαλικό προσανατολισμό, πολιτισμό, τομείς εξειδίκευσης και εμφάνισης ώστε να παρουσιάζετε μια πιο ολοκληρωμένη και αντιπροσωπευτική οπτική.

Η πρόσκληση μόνο γυναικών με παρόμοιο υπόβαθρο ή προφίλ μπορεί να οδηγήσει σε ένα είδος «συμβολισμού» (tokenism), όπου μερικά ξεχωριστά άτομα επιλέγονται για να εκπροσωπήσουν -προσχηματικά- μια ολόκληρη ομάδα. Αυτό ενισχύει τα στερεότυπα και υπεραπλουστεύει την πολυπλοκότητα των εμπειριών των γυναικών.

Τι να μην κάνετε

7. Εμφάνιση: Μην αναφέρεστε στην εμφάνιση των γυναικών πολιτικών. Αποσπά την προσοχή του κοινού από τις ικανότητές τους ως ηγέτιδες. Ο σχολιασμός της εμφάνισης μιας γυναίκας πολιτικού απομακρύνει την εστίαση από τις ικανότητές της, τα προσόντα και τις πολιτικές θέσεις της. Την αντικειμενοποιεί και μειώνει την αξία της ως πολιτικής ηγέτιδας. Ο κανόνας της αναστρεψιμότητας βοηθάει να αποφασίσετε πότε ο σχολιασμός της εμφάνισης μπορεί να είναι στερεοτυπικός.

8. Οικογενειακή κατάσταση: Μην αναφέρεστε στην οικογένεια ή στην οικογενειακή κατάσταση των γυναικών παρά μόνο αν το κάνετε και για άνδρες πολιτικούς. Μην κάνετε υποθέσεις για «κατάλληλους» ρόλους για τις γυναίκες και τους άνδρες (π.χ., «μια επιτυχημένη πολιτικός που είναι παρ’ όλα αυτά καλή σύζυγος»).

Εμφανίζοντας τις γυναίκες πολιτικούς ως μητέρες μεταφέρετε το μήνυμα ότι δεν είναι δυνατόν οι γυναίκες να κάνουν πολιτική καριέρα, ενώ αποσπάται η προσοχή από το πολιτικό τους μήνυμα. Αναλόγως, υπονοούμε ότι οι γυναίκες που δεν είναι μητέρες μπορεί να μην γνωρίζουν ή να μην ενδιαφέρονται για ορισμένους τομείς της πολιτικής, πράγμα που είναι προκατάληψη.

9. Στιλ ηγεσίας: Μην επικρίνετε γυναίκες που παρουσιάζουν τα λεγόμενα «ανδρικά» χαρακτηριστικά, όπως δύναμη, ανταγωνιστικότητα, αποτελεσματικότητα, ευφυΐα και επιμονή. Οι γυναίκες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα διπλό αδιέξοδο: κατακρίνονται αν συμπεριφέρονται σαν άντρες, αλλά αν δείχνουν τα λεγόμενα θηλυκά χαρακτηριστικά, όπως ενσυναίσθηση, ειλικρίνεια και συμπόνια, δεν θεωρούνται ισχυρές ως ηγέτιδες.

Εκτιμώντας την αξία μόνο χαρακτηριστικών όπως η ανταγωνιστικότητα και η επιθετικότητα στην ηγεσία παραβλέπεται η αξία των μοναδικών προσεγγίσεων των γυναικών στην ηγεσία που συμπληρώνουν και ενισχύουν τις παραδοσιακές ιδιότητες του ηγέτη. Η κριτική στις γυναίκες επειδή δεν συμμορφώνονται με τις παραδοσιακές προσδοκίες φύλου υπονομεύει την αυθεντικότητά τους και τις αποθαρρύνει από το να είναι αληθινές.

10. Συναισθήματα: Μην κρίνετε την έκφραση συναισθημάτων. Από τις γυναίκες πολιτικούς αναμένεται συχνά να χαμογελούν και να προβάλλουν ζεστασιά και φροντίδα, αλλά πάλι επικρίνονται αν χαμογελούν «πολύ». Οι άνδρες ηγέτες που εκφράζουν θυμό θεωρούνται ισχυροί, όμως ο θυμός των γυναικών θεωρείται «υστερία». Μια γυναίκα που δακρύζει είναι «αδύναμη», ενώ ένας άντρας είναι «σε επαφή με τα συναισθήματά του».

Αποφύγετε να κρίνετε την έκφραση συναισθημάτων στην πολιτική γιατί αυτές οι κρίσεις συχνά αντανακλούν και ενισχύουν προκαταλήψεις και στερεότυπα για το φύλο. Η υπερβολική εξέταση των συναισθηματικών εκδηλώσεων των γυναικών ηγετών έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αξιοπιστία και στην αποτελεσματικότητά τους.

ΠΗΓΗ: avgi.gr